Choroba Parkinsona – dieta wysokowęglowodanowa czy dieta ketogeniczna? Wojna czy sojusz?

Choroba Parkinsona – dieta wysokowęglowodanowa czy dieta ketogeniczna? Wojna czy sojusz?

Choroba Parkinsona (PD) jest drugą najbardziej powszechnie występującą chorobą o podłożu neurodegeneracycjnym w skali całego globu. Charakterystyczną cechą jest zanik komórek dopaminergicznych istoty czarnej, co prowadzi do niedoborów neuroprzekaźnika dopaminy. 

L-dopa jest lekiem stosowanym w PD, a niemal wszystkie składniki pożywienia konkurują z nią o wchłanianie. Spadek jej absorpcji nasila objawy dyskinetyczne i osłabia efekty leczenia. Złotym standardem w terapii PD jest stosowanie L-dopy w połączeniu ze ścisłymi restrykcjami dietetycznymi, m.in. znacznym ograniczeniem ilości białka i odpowiednim jego rozplanowaniem w ciągu dnia. 

W badaniach wykazano, że w etiopatogenezie PD pewną rolę odgrywają dysfunkcje mitochondrialne – zarówno w obrębie ich bioenergetyki jak i wewnątrzkomórkowej dynamiki. Zaburzenia w wytwarzaniu energii związane są przede wszystkim z defektem kompleksu I w łańcuchu oddechowym. Ponadto, zaburzenia procesu autofagocytozy i mutacje w obrębie genów PINK1/PARK2 również powiązane są z chorobą Parkinsona. Istotnym mechanizmem jest także akumulacja zmutowanego mitochondrialnego DNA w obrębie istoty czarnej śródmózgowia. 

Autorzy badania opublikowanego 11 sierpnia 2018 w Movement Disorders Journal postanowili przyjrzeć się, jak na chorego z PD wpływa manipulacja podaży węglowodanów i tłuszczu. Zaprojektowali badanie tak, aby stworzyć dwie grupy badane: grupę stosującą dietę wysokowęglowodanową (~ 250g) i niskotłuszczową (~ 42g), oraz grupę stosującą niskowęglowodanową (~16g) i wysokotłuszczową (~150g) dietę ketogeniczną. Ilość białka została ustalona w obydwu grupach na 1.0g/kg masy ciała, a zatem była to dieta normobiałkowa, jednak wciąż o zwiększonej ilości białka w stosunku do złotego standardu 0.5g/kg masy ciała w przypadku PD. 

W badaniu wzięło udział 47 pacjentów, którzy zostali poddani randomizacji. Ostatecznie, w grupie wysokowęglowodanowej badanie ukończyło 20 pacjentów, a w grupie ketogenicznej 18. Interwencja trwała 8 tygodni. W obecności specjalisty, badani poddawani byli ocenie MD-UPDRS (ujednolicona skala oceny choroby Parkinsona), gdzie dokonuje się dokładnego skalowania stopnia nasilenia symptomów motorycznych i niemotorycznych.

Pacjenci z obydwu grup badanych zostali dokładnie przeszkoleni, w jaki sposób dokonywać pomiaru stężenia ciał ketonowych i glukozy z krwi włośniczkowej. Ponadto, stale byli pod kontrolą specjalistów i otrzymywali multimedialne materiały edukacyjne. Same diety były skonstruowane w sposób jak najbardziej przystępny i prosty, z produktów które bez problemu można było dostac w pobliskich supermarketach. 

Po 8 tygodniach interwencji wyniki prezentowały się następująco:

W obydwu grupach odnotowano obecność ciał ketonowych, jednak o fizjologicznej ketozie możemy mówić tylko w grupie ketogenicznej, gdzie ilość BHB w krwi mieściła się w granicach 0.5 – 1.5 mmol/L. W grupie węglowodanowej ilość BHB nie osiągała pułapu 0.5 mmol/L.

Obydwie grupy istotnie poprawiły swoje wyniki w skali MD-UPDRS

W obydwu grupach nastąpił spadek masy ciała, pomimo nacisku na jedzenie do syta i dopasowanej kaloryczności diety

Obydwie grupy zadeklarowały poprawę objawów związanych z dysfunkcjami niemotorycznymi, jednak grupa ketogeniczna wykazała istotnie większą redukcję objawów (41% vs 11%). Jest to bardzo ważna kwestia, ponieważ niemotoryczne objawy PD (m.in. problemy z układem moczowym, ból, zmęczenie, depresja, upośledzenie umysłowe, senność) są najbardziej odporne na działanie L-dopy i jednocześnie najbardziej uprzykrzają życie pacjentów z PD. 

Grupa wysokowęglowodanowa wykazała istotne obniżenie wartości parametrów HDL, LDL, cholesterolu całkowitego i kwasu moczowego, podczas gdy w przypadku grupy ketogenicznej zaobserwowano tendencję zupełnie odwrotną.

Co więcej, istnieją przesłanki, jakoby rosnący kwas moczowy mógłby być czynnikiem osłabiającym progresję choroby Parkinsona.

W obydwu grupach interwencyjnych zanotowano pewne efekty uboczne: w grupie wysokowęglowodanowej był to nadmierny i uporczywy głód, a w grupie ketogenicznej… umiarkowane nasilenie objawów motorycznych i dyskinezji. Jednak co ciekawe, w grupie stosującej dietę ketogeniczną objawy te samoistnie zniknęły po 4 tygodniu interwencji, co mogło świadczyć o skutecznej adaptacji organizmu do utylizacji ciał ketonowych. 

Badanie to samo sobie jest badaniem pilotażowym, które ma kilka ograniczeń, a są to przede wszystkim:

a) Stosunkowo mała grupa badana

b) Krótki czas trwania (choć i tak wystarczająco długi do wystąpienia adaptacji u większości pacjentów)

c) Ryzyko zaistnienia błędów statystycznych ze względu na rezygnację 9 pacjentów

Badacze spodziewali się, że wprowadzenie zarówno diety wysokowęglowodanowej jak i diety ketogenicznej przyniesie obopólne korzyści, jednak z kompletnie odrębnych biegunów. O ile dieta wysokowęglowodanowa może wielotorowo wspomagać homeostazę dopaminy i stymulować produkcję neuroaktywnych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) w jelicie, o tyle dieta ketogeniczna może ominąć defekt kompleksu I łańcucha oddechowego i wspomóc mitochondria neuronów poprzez kompleks II, tym samym zwiększając ich wydajność. Co więcej, stosowanie diety ketogenicznej wiąże się ze zwiększoną ekspresją czynnika PGC1-a, który wzmaga powstawanie nowych mitochondriów, a także z samymi właściwościami BHB.

Jak wskazują autorzy badania, zarówno dobrze zbilansowana dieta wysokowęglowodanowa jak i dieta ketogeniczna mogą być korzystne, a także bezpieczne. Istnieje jednak potrzeba, aby przebadać wpływ spersonalizowanej diety ketogenicznej w aspekcie terapii komplementarnej w stosunku do terapii L-dopą, gdyż w obliczu aktualnych doniesień dieta ketogeniczna może wykazywać interesujący potencjał terapeutyczny w tej jednostce chorobowej. 

LITERATURA:

  1. Kalia, L.V., and Lang, A.E.: Parkinson’s disease. 2015. Lancet 386, 896–912. 
  2. Bender, A., Krishnan, K.J., Morris, C.M., Taylor, G.A., Reeve, A.K., Perry, R.H., Jaros, E., Hersheson, J.S., Betts, J., Klopstock, T., et al.: High levels of mitochondrial DNA deletions in substantia nigra neurons in aging and Parkinson 
  3. disease. 2006. Nat. Genet. 38, 515–517. 
  4. Schapira, A.H., Cooper, J.M., Dexter, D., Jenner, P., Clark, J.B., and Marsden, C.D.: Mitochondrial complex I deficiency in Parkinson’s disease. 1989. Lancet 1, 1269
  5. Phillips, M. C., Murtagh, D. K., Gilbertson, L. J., Asztely, F. J. and Lynch, C. D. (2018), Low‐fat versus ketogenic diet in parkinson’s disease: A pilot randomized controlled trial. Mov Disord.. . doi:10.1002/mds.27390