Wszyscy mówią, że Lp(a) to głównie genetyka i dieta ma na niewielki, bardzo nieznaczny wpływ.
Czym jest Lp(a) — i czemu w ogóle je zbadać?
Lp(a) (lipoproteina małe a) to cząsteczka podobna do LDL, ale „uzbrojona” w apolipoproteinę (a). Podwyższone Lp(a) zwiększa ryzyko miażdżycy i zwężenia zastawki aortalnej, niezależnie od innych lipidów. Aktualne wytyczne rekomendują oznaczenie Lp(a) przynajmniej raz w życiu (częściej przy wyższym ryzyku rodzinnym/klin. wskazaniach). Za podwyższone najczęściej przyjmuje się >50 mg/dl lub >100 nmol/l. (PubMed, American College of Cardiology, PMC)
Dieta keto obniża Lp(a) aż o 15%…
Konsensus ekspertów Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego wskazuje, że stosowanie diety ketogenicznej bogatej w tłuszcze nasycone może obniżyć stężenie Lp(a) o około 15%. To bardzo dużo!!!
Informacja ta pochodzi z randomizowanego badania klinicznego Ebbelinga i wsp., obejmującego 164 osoby (średni BMI: 32,4 ± 4,8 kg/m²) z insulinooporną dyslipoproteinemią.Po 20 tygodniach interwencji wykazano, że stosowanie diety keto wiązało się z istotnym spadkiem stężenia Lp(a) o blisko 15%. Inne diety nie wpłynęły na stężenie Lp(a). W tym badaniu dieta niskowęglowodanowa wiązała się także z istotnym zmniejszeniem insulinooporności, obniżeniem triglicerydów oraz wzrostem stężenia cholesterolu HDL i adiponektyny.
Z punktu widzenia praktyki klinicznej informacje o diecie keto w rekomendacjach mogą powodować pewne nieporozumienia, szczególnie biorąc pod uwagę nie do końca kontrolowaną popularność tych diet. Co więcej, może to mieć potencjalnie szkodliwe skutki dla pacjentów, którzy mogliby rozważyć stosowanie diety ketogenicznej w sytuacji braku skutecznej terapii obniżającej Lp(a) w chwili obecnej.
Dietetycznie rzecz ujmując, jedynym sensownym rozwiązaniem godnym uwagi byłaby śródziemnomorska dieta ketogeniczna:
- zawierająca mniej niż 10% tłuszczów nasyconych
- chude mięso, chudy nabiał, ryby,
- orzechy
- dużo polifenoli z warzyw i owoców.
To jednak wcale nie jest takie łatwe, zwłaszcza u osób, które mają większe zapotrzebowanie na energię, bowiem tłuszcze nasycone znajdziemy nawet w oliwie.
Więcej o keto śródziemnomorskim poczytasz tu.
Co naprawdę obniża Lp(a) (na dziś)?
- Nowe terapie (siRNA/ASO celowane w Lp(a)) są w badaniach zaawansowanych — obiecujące, ale jeszcze nie rutynowe. Do tego czasu priorytetem jest mocne zarządzanie całkowitym ryzykiem. (PubMed)
- Zamiast „celować dietą w Lp(a)”, lepiej projektować dietę tak, by poprawiać ogólny profil ryzyka (LDL-C/apoB, ciśnienie, masa ciała, glikemia) — tu mamy najwięcej danych na korzyść. (PubMed)
Jeśli lubisz „keto-klimat”, rób to mądrze
Jeżeli dobrze czujesz się na niskich węglowodanach, ustaw je po śródziemnomorsku:
- tłuszcze głównie nienasycone (oliwa, orzechy, awokado, oliwki, ryby),
- dużo warzyw (błonnik, polifenole),
- białko z chudych źródeł/ryb, fermentowane nabiały,
- niskie SFA i brak „dzikich” skoków LDL/apoB na kontrolach.
Jeśli LDL-C/apoB rosną — koryguj dietę (więcej MUFA/PUFA, mniej SFA) albo rozważ inny styl żywienia. Monitoruj wyniki i podejmuj decyzje na danych, nie na memach. (lipid.org)
Jeśli mnie znasz, to wiesz, że propagowałam przez wiele lat model Śródziemnomorskiej Diety Ketogenicznej. Jeżeli koniecznie chcesz zacząć zmianę stylu życia od wejścia na dietę keto, odsłuchaj chociaż jeden odcinek podcastu, w którym opowiadam o diecie keto śródziemnomorskiej.
Twój plan na dziś (checklista)
- Zbadaj Lp(a) raz w życiu. Zapamiętaj wynik. (PMC)
- Ustal cel nie-LDL-C/LDL-C/apoB ze swoim lekarzem i dobierz strategię (dieta, ruch, leki jeśli trzeba). (ESC Guidelines)
- Zadbaj o podstawy obniżania ryzyka: sen, stres, ruch, ciśnienie, glikemia, masa ciała — to realnie zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. (PubMed)
- Nie eksperymentuj w ciemno. Jeśli chcesz testować ketogeniczny lub niskowęglowodanowy jadłospis, badaj lipidogram/apoB przed i po zmianie odżywiania. (lipid.org)
Na koniec…
Jeśli chcesz przejść przez lipidogram bez paniki, z jasnym planem badań i decyzji, przygotowałam e-book „Lipidogram bez paniki” — prosto, praktycznie, bez mitów.
Literatura:
Banach M, Burchardt P, Chlebus K, et al. WYTYCZNE PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT DIAGNOSTYKI I LECZENIA ZABURZEŃ LIPIDOWYCH W POLSCE 2021. Lekarz POZ Suplement. 2021.
Surma S, Sahebkar A, Banach M; endorsed by the International Lipid Expert Panel (ILEP). Low carbohydrate/ketogenic diet in the optimization of lipoprotein(a) levels: do we have sufficient evidence for any recommendation? Eur Heart J. 2023 Dec 14;44(47):4904-4906. doi: 10.1093/eurheartj/ehad635. PMID: 37769437.
O autorce
Dietetyczka, której supermocą jest łączenie trzech światów: praktyki klinicznej, nauki i sportu. Dusza sportowca i umysł naukowca, które znalazły spełnienie w zawodzie praktyce klinicznej. Po gabinecie wykłada na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym, a jej drugim domem jest siłownia. Marzy o tym, aby każdy uprawiał aktywność fizyczną, a na siłowniach było więcej kobiet. Jej obsesja to masa mięśniowa – bo to fundament zdrowia metabolicznego, jeśli patrzymy na nie jako długoterminowy projekt życia.
Tekst edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji medycznej ani indywidualnych zaleceń.